زِندایا بازیگری است که در میان سپری کردن دوران طلایی کاری خود، انتخابهای جالب توجهی از میان پیشنهاداتش قبول میکند. از کارهایی که از وی در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است فیلمی است به نام «ماجرا-DRAMA» که دربارهی روابط دو نفر به نامهای چارلی و اما است که میخواهند با هم ازدواج کنند. چارلی کسی است که از ابتدا عاشق و شیفتهی اِما می شود و در صحنهی ابتدایی فیلم تلاش میکند سر صحبت را با او باز کند و ارتباطی را آغاز نماید. نکتهای که به شکل قابل توجهی در طول فیلم چرخش میکند.
اینکه آغاز یک ارتباط را چه کسی کلید میزند لزوماً به معنای آن نیست که خودش هم آن را ادامه خواهد داد. نکتهای که در حادثهی محرّک فیلم، بنیاد آن کاشته میشود. صحنهی گفتگوی شبانهی دو زوج دوست که به بازی «میشنوم اما قضاوت نمیکنم» می گذرد، ماجرایی را آغاز می کند که بسیاری از حقایق را آشکار میکند. ماجرایی که نام فیلم نیز اشاره به همان دارد.
در فیلم سؤالات فراوانی شکل میگیرد. از جمله اینکه واقعا کدام طرف سالمتر بودند؟ آن که خاطرهی استفاده از اسلحه در نوجوانی را تعریف کرد یا طرفی که کارهایش در نظرش کوچک بود اما نسبت به احتمالِ خطرِ طرفِ مقابل واکنش شدید داشت؟ آیا اِما واقعا یک زن شرور بود که شرارتش به خفا رانده شده؛ یا او یک شخص معمولی بود که تحت جو گرفتگی، از سر بچگی یک اشتباه مرتکب شده بود؟ کدام ثبات حقیقیتر بود؟ ثبات صوری چارلی و دوستانش پیش از شنیدن خاطره یا ثبات اِما پس از واکنشهای آنان؟ البته خود فیلم موضعی در قبال این سؤالات دارد که آن را توضیح میدهم.
روانشناسی جدید سالهای طولانی است که بر فرهنگ عمومی اروپایی-آمریکایی اثرگذار است. اما در سالهای اخیر خود نیز متأثر از نتیجهی تولیدات طولانی مدتی است که خود انجام داده و جامعهای که تغییر کرده است. از آن جمله واکنش خنثی نسبت به هر نوع فراز و فرود احساسی است. گویی هر بالا و پایینی را باید با نگاهی ابزاری محدود و قابل دستکاری کرد. لذا اگر افراد خیلی احساساتی شدند، یا خیلی واکنش شدیدتر از انتظار داشتند، باید آن را به مثابهی رفتارهای غیر معیار در نظر گرفت و با ارائهی ثبات و فرصت دوباره، از زندگی معمولی(Normal Life) مراقبت کرد. موضوعی که در عمل بیشتر از همه در پایانبندی فیلم مشاهده میشود. جایی که پس از ضربههای طاقتفرسا اِما خود را به تجاهل میزند و با چارلی به گونهای مواجه میشود انگار بر سرآغاز داستان خود قرار دارند.
این نحوه برخورد فارغ از ارزش، شیوهی ادراک جدیدی است که روانشناسی کنونی به آن قائل است. شیوهای که به ضرورت مورد پسند ما نیست اما مورد نیاز ما است. خیلی از اوقات ما میپسندیم که ماجراهای غلیظ را غلیظ حل کنیم و رقیق را رقیق. این از نظر ما راه حلی عمومی برای اداء عدالت است. با هر چیز به تناسب خود او برخورد کن. اما منطق فیلم فرق دارد. فیلم معتقد است که برای اداء عدالت باید بیشتر از نگاه به جزء و فرد، منطقی جمعیتر را در نظر گرفت که معمول و معیار ما بر آن اساس تدوین می شود. بر همین اساس عدالت نه بر اساس برخورد متناسب با وضع جزئی بلکه بر مبنای صلاح جمعی است که تعریف می شود و شکل میگیرد. لذا ظرفیت انتخاب اِما را چارلی و دوستانش مشخص نمیکنند. بلکه دایرهی روابط انسانی حاضر در عرف جمعی بزرگتری سامان میدهد که روابط گذشته و آینده و نزدیک و دور فراوانی را پوشش میدهد. اِما متوجه این نکته هست امّا آیا چارلی هم بدان توجه دارد؟
چارلی با درگیر مسئلهی اِما شدن چنان به هم میریزد که احوال درونیش به دوگانگی و جنگ کشیده میشود و روابط بیرونیش دچار تشتّت و سوءتفاهمات فراوان میگردد. گویی نظم ذهنی چارلی چندان محکم نبوده است که بتواند در برابر چنین گزندی چاره کند. لذا ما حتی شاهد آنیم که چارلی که شخصیتی آرام و صلحجو دارد مایل به خیانت میشود و این خود نیز ماجرایی در ماجرای ازدواجش میشود که سرانجام را دگرگون میکند.
اگر بخواهیم کل این روند را از آخر ببینیم در تقابل نگاه روانشناسانهی فیلم و داستان روزمرهی فیلمنامه، متوجه میشویم که ملاک پایداری و ثبات یکی از عناصر مرکزی است که ماجرای فیلمنامهای را به نقد میکشد. هر چه خصوصیتهای اضطرابانگیز و پریشان کننده بیشتر شکل میگیرند ما بهتر می توانیم بلوغ و امر معمول را با ثبات تعریف کنیم. هر چه رفتارهای کاراکترهای پریشانگر بیشتر میشوند ما دقیقتر میفهمیم که اهمیت دادن آنها به اشکالات رابطهی این زوج ناشی از عدم بلوغ ذهنی خودشان است. آنها علاقهای به دارا بودن روابط با ثبات ندارند و همین شرایط پریشان احساس امنیت بیشتری به آنها میدهد. موضوعی که به صورت مشخص برای اِما حل شده است.
اِما که در کودکی با سطحی از طرد اجتماعی مواجه بوده است، مشکلات خودش را در ماجرای خشنی که در مدرسه رخ داده از سر گذرانده است. ظاهرا زندگی اما پر چالشتر بوده است. امّا او خوب فهمیده که باید قدر انسانها را دانست. با هر مسئلهای کوچک یا بزرگ، شخصیت آنها را محل رفتارهای قمارگونه نکرد. این گونه است که رابطه به معنای امری بینابینی و معمولی(نرمال) باقی میماند. موضوعی که به صورت مشخص نشان از سلامت روان اِما است.
شما میتوانید به زودی فیلم The Drama را با دوبله فارسی از پلان تماشا کنید.
محمد امین اسلامی دانشآموختهٔ علوم اجتماعی و فلسفهٔ غرب است و بهصورت حرفهای در حوزهٔ فیلم و سریال فعالیت میکند. او منتقدی باسابقه است که جلسات نقد و بررسیاش با استقبال گسترده مخاطبان همراه بوده است.
