درباره فیلم بوگونیا، یک فیلم عجیب – Bugonia

  نه تنها یورگوس لانتیموس فیلمساز عجیبی است، که فیلم بوگونیا هم از عجیب‌ترین کارهایی است که دیده‌ام. نمی‌دانم بگویم او  این اثر را عجیب ساخته یا بوگونیا در میان فیلم‌های شگفت امسال  اعجاب‌آور است. بعد از دیدن فیلم ممکن است حرف‌های مختلفی در ذهن شما پدیدار شود. طیفی از «چه احمقانه» بگیر تا «واو، چه تأثیر گذار». اما من خود به قسمت دوم طیف تعلق داشتم و در نیمه‌ی دوم داستان زبان به تحسین لانتیموس گشوده بودم؛ پس از فیلم از خود پرسیدم که چرا چنین اثری باید ساخته می‌شد؟ لانتیموس به دنبال گفتن چه حرفی است؟

واژه‌ی بوگونیا که به باوری یونانی درباره‌ی زاده شدن زنبور‌های عسل از لاشه‌ی گاو اشاره دارد؛ دارای یک طرح داستان با تعلیقی برزخ گونه و طولانی است. تعلیقی که در آن بسیاری از واقعیت‌های اخلاقی متعارف برای ما به چالش کشیده می‌شود. به گونه‌ای که ما با کاراکتری مواجهیم که جامعه‌ستیز، آزارگر، روان‌پریش، تک‌بعدی، سوءاستفاده‌گر و دچار مالیخولیا است که نه تنها خویش بلکه پسرخاله‌اش را نیز زیر سلطه‌ی عاطفیش قرار داده و او را به سختی ملزم به اطاعت از خواسته‌هایش می‌کند. اما آدم‌ربایی او در لحظاتی برای ما قابل درک است و شاید حتی بگویم فکر ما را به خود مشغول می‌کند که نکند حق با او باشد! اما چرا؟

نکته اینجا است که این شخصیت رنجور و ضدّ اجتماعی که هم محرومیت از پدر چشیده و هم بیماری مادر و بار فقدان قدرت برای تغییر شرایط کشیده است؛ همچنین به شکلی درِ گوشی کارگردان ما را مطّلع کرده که توسط پرستار کودکی خود نیز مورد تجاوز قرار گرفته است و ما خواسته یا ناخواسته شریک رؤیاهای تروماتیک او شده‌ایم، در مسیر مبارزه با منطقی تبعیض آمیز گام برداشته که ما برای آن مبارزه ارزش بیشتری از تمام خصوصیات آزرده‌ کننده‌ی او قائل می‌شویم. و آن چیست؟ مبارزه در برابر تبعیض اقتصادی، طبقاتی و در یک کلام حق حیات. این مبارزه در زیرمتنی به هم پیوسته به فجایع و وحشت‌های زیست محیطی نیز گره خورده است. پس ما نه تنها ممکن است احساس ‌کنیم این آزارگر روان‌پریش شکنجه‌گر در راهی انسانی قدم برداشته که حس بقای همگانیمان برای زندگی بر روی زمین نیز قلقلک می‌شود و این عجیب است.

اما ماجرای داستانِ فیلم این گونه تمام نمی‌شود، در حالتی هم‌ذات‌پندارانه با قاتل و  خشونت طلبی. ما علاوه بر سبک زندگی اشرافی و بی دغدغه‌ی میشل(ريیس شرکت با بازی اما استون) با دغل‌کاری او نیز مواجه می‌شویم. ما می‌بینیم که میشل تلاش‌های مختلفی می‌کند تا خودش را از این بند اسارت رها کند. از گرای جنسی دادن، پیشنهاد خرید تدی با پول و قدرت بگیر تا سوءاستفاده از پسرخاله‌ی شیرین عقل تدی و مرگ ناخواسته‌ی او و نهایتاً آخرین اقدامش که نورعلی‌نور است، راه حل غلطی که عمداً به تدی می‌دهد تا او مادر خودش را با دست خودش بکشد. تمام این منظومه‌ی رفتاری محرّکی عمیق در ذهن ما است تا طرح ضدّاجتماعی شخصیت تدی را بپذیریم و به خشونت‌ها و نگرش‌های توهم‌گونه‌ی او مشروعیت دهیم.